Santo Estevo de Anos

Mámoa da Medoña

O topónimo Medoña fai referencia á antiga existencia dun dolmen ou mámoa no lugar, hoxe desaparecida debido á construción de vivendas. Trátase dun claro exemplo de como a toponimia pode conservar a memoria de elementos arqueolóxicos perdidos.

Mámoas da Eirita

• Mámoa nº 1
  Diámetro: 10 m | Altura: 0,4 m
  En monte baixo. Bo estado de conservación.
• Mámoa nº 2
  Diámetro: 13 m | Altura: 0,8 m
  En monte baixo. Camiño de carro polo lado leste que afecta negativamente a súa conservación.
• Mámoa nº 3
  Diámetro: 15 m | Altura: 0,8 m
  Situada en eucaliptal. Bo estado de conservación.
• Mámoa nº 4
  Diámetro: 15 m | Altura: 1,2 m
  En monte baixo. Bo estado de conservación.
• Mámoa nº 5
  Diámetro: 10 m | Altura: 0,4 m
  En eucaliptal. Posúe coiraza pétrea. Estado bastante bo.
• Mámoa nº 6
  Diámetro: 14 m | Altura: 0,7 m
  En monte baixo. Un camiño de carro pasa pola metade oeste, rebaixando a masa tumular.
• Mámoa nº 7
  Diámetro: 10 m | Altura: 0,4 m
  En monte baixo. Bo estado de conservación.
• Mámoa nº 8
  Diámetro: 10 m | Altura: 0,4 m
  En monte baixo. Estado bastante bo, malia a presenza dun camiño de carro na periferia noroeste que desfigura parcialmente o túmulo.

Castro Guisande ou Castro de Anos

Erguido entre terras de cultivo e monte baixo, este castro destaca pola súa ampla croa e sistemas defensivos concéntricos:

• Croa ovoidal: 63 m de longo e 52 m de ancho.
• No seu interior, un recinto máis elevado de 40 x 27 m.
• Antecastro concéntrico, especialmente desenvolvido nos lados sur e leste.

As defensas do antecastro están moi deterioradas debido ao uso agrícola, mais o resto do conxunto consérvase en bo estado.

Foi atopado un obxecto cónico con inscricións, cuxo paradoiro actual é descoñecido. Segundo a lenda local, os mouros tenderon unha trabe de ouro subterránea entre este castro e o Castelo de Borneiro, unha historia compartida tamén no propio castro borneirense.

Castro do Piñeiro

Situado en terreos de monte baixo, posúe unha croa circular de 50 metros de diámetro, rodeada por:

• Parapeto con alturas variables entre 1 e 8 metros.
• Foxo defensivo nos lados sur e leste.

O seu estado de conservación é excelente, sendo un dos exemplos mellor preservados da arquitectura castrexa local.

Muíño Castrexo do Vento

No lugar do Vento, localizáronse restos arqueolóxicos da Idade do Ferro, entre os que destacan:

• Alicerces de antigas construcións castrexas.
• Un muíño de man en dúas pezas, utilizado para a moenda manual, típico da cultura castrexa.