Cruceiros

7 Maio, 2025 by creativa.trash@gmail.com in Artístico

Cruceiros de San Martiño de Canduas

Cruceiro dos Romero

Feito en granito. A plataforma é unha pilastra, e o pedestal cadrangular remata con medias canas e unha roda lisa.
Contén a inscrición: “De la casa de los Romero”.
Ten mesa adosada. O varal é octogonal, comezando en cadrado.
O capitel esférico, único no concello, presenta astrágalo circular con chafráns, follas de acacia e unha serpe coroándoo.
A cruz cadrangular mostra no anverso a Cristo crucificado con tres cravos, cabeza inclinada á dereita, mans pechadas, coroa de espiñas e pano da pureza anudado á dereita co letreiro INRI.
No reverso, aparece a Virxe en actitude orante, coas mans xuntas.

Cruceiro do Igrexario

Construído en granito. A plataforma está enterrada. O pedestal é cadrangular.
O varal cadrado presenta chafráns decorados.
O capitel esférico é semellante ao dos Romero pero sen decoración, e remata cun semicapitel cadrangular.
A cruz é octogonal, con remates florenzados.

Cruceiro das Grelas I

Construído en formigón. A plataforma é unha pilastra.
O pedestal é circular con mesa adosada.
A cruz é cadrangular.

Cruceiro das Grelas II

Feito en granito. A plataforma está enterrada.
O pedestal é cúbico con chafráns.
O varal octogonal comeza e remata en cadrado.
O capitel é cadrangular moldurado, e a cruz é cadrangular con remates florenzados.

Cruceiro de Ures

Combina granito e formigón. Plataforma enterrada.
Pedestal cadrangular. Varal octogonal, comeza e remata en cadrado.
Capitel cadrangular moldurado. Cruz romboidea con remates florenzados.

Cruceiro da Cruz do Cabalo

Construído en granito. Plataforma e pedestal enterrados.
Varal cadrado con chafráns. Capitel cadrangular con cuarto bocel.
Cruz rectangular con remates florenzados.

Cruceiro do Campo da Escola

Feito en granito. Plataforma cadrangular de tres graos.
Pedestal cadrangular con chafráns. Varal octogonal, comeza e remata en cadrado.
Cruz octogonal con remates florenzados.

Cruceiro de San Martiño

Construído en granito. Plataforma enterrada.
Pedestal cúbico. Varal octogonal, comeza en cadrado.
Capitel troncocónico invertido, remata en cadrado.
Cruz octogonal con remates florenzados.

Cruceiro de Taboído

Feito en granito. Plataforma enterrada.
Pedestal circular. Varal circular partindo dun pedestal cadrangular liso.
Capitel con astrágalo circular liso, ábaco de lados rectos e catro caras.
Cruz cadrangular con remates florenzados.

Cruz do Padrón

Feita en granito. Carece de cruz e pedestal, pois está incrustada nun penedo.
O varal é octogonal, comeza e remata en cadrado.
Capitel cadrangular moldurado con cuarto bocel e media cana.
Cruz romboidea con remates florenzados e círculo no centro.

Cruceiros de San Martiño de Canduas

Cruceiro dos Romero

Cruceiro do Igrexario

Cruceiro das Grelas I

Construído en formigón. A plataforma é unha pilastra.
O pedestal é circular con mesa adosada.
A cruz é cadrangular.

Cruceiro das Grelas II

Cruceiro de Ures

Cruceiro da Cruz do Cabalo

Construído en granito. Plataforma e pedestal enterrados.
Varal cadrado con chafráns. Capitel cadrangular con cuarto bocel.
Cruz rectangular con remates florenzados.

Cruceiro do Campo da Escola

Feito en granito. Plataforma cadrangular de tres graos.
Pedestal cadrangular con chafráns. Varal octogonal, comeza e remata en cadrado.
Cruz octogonal con remates florenzados.

Cruceiro de San Martiño

Cruceiro de Taboído

Cruz do Padrón

San Martiño de Riobó

Cruceiro do Cemiterio

Combina formigón e granito.
A plataforma de formigón é cadrangular, con tres graos.
O pedestal é circular e o varal cadrado con chafráns.
Capitel cadrangular moldurado.
Cruz octogonal.

Anverso: Cristo crucificado con tres cravos, mans abertas, cabeza ladeada á dereita, pano da pureza á dereita.
Reverso: A Virxe en actitude orante, con mans xuntas.

Cruceiro de San Brais

Combina granito e formigón.
A plataforma é cadrangular, con dous graos.
Pedestal cadrangular con roda lisa.
Varal octogonal, comeza en cadrado.
Non ten capitel.
A cruz de formigón, con pedestal e remates lanceolados.

Cruceiro da Mata

Feito en granito, sen plataforma.
Pedestal circular.
Varal octogonal, comeza e remata en cadrado.
Capitel cadrangular moldurado.
Cruz romboidea, remates florenzados, botón e círculo central.

San Paio de Cundíns

Cruceiro do Igrexario

Combina formigón e granito.
Dúas plataformas:

unha de formigón para salvar o terreo
outra de granito con tres graos
Pedestal cadrangular con chafráns, mesa adosada.
Varal octogonal, comeza e remata en cadrado.
Capitel cadrangular moldurado con cabezas de anxos con ás.
Cruz cadrangular, brazos con chafráns e tamén anxos con ás.
Anverso: Cristo crucificado con tres cravos, mans abertas, coroa de espiñas, INRI, pés sobre caveira con tibias; enriba, a cara do Pai; aos lados, a Virxe e San Xoán.
Reverso: A Virxe en oración, con mans xuntas.

San Pedro de Corcoesto

Cruceiro do Adro

Feito en granito, plataforma e pedestal enterrados.
Mesa adosada ao varal.
Varal cadrado con chafráns.
Capitel cadrangular moldurado con volutas.
Cruz circular recrucetada.

Cruceiro de Baneira

Feito integramente en formigón.
Plataforma cadrangular de un grao.
Pedestal troncopiramidal.
Varal cadrangular con estrías, policromado.
Capitel cadrangular moldurado.
Cruz circular, igual á do cruceiro de Ternande.

Cruceiro de Santa Mariña do Remuíño

Un dos máis singulares do concello.
Construído en granito, plataforma enterrada.
Pedestal cadrangular.
Varal cadrado con chafráns.
Capitel cilíndrico, con astrágalo circular liso, ábaco de lados curvos, caras e follas lobuladas.
Cruz cadrangular, brazos achafranados, INRI, coroa de espiñas, cravos, corazón con sete espadas.

San Pedro de Nantón

Cruceiro do Igrexario

Feito en granito.
Plataforma cadrangular de un grao.
Pedestal cadrangular.
Varal octogonal, comeza en cadrado con chafráns decorados.
Capitel cadrangular moldurado.
Cruz rectangular con brazos achafranados.

Anverso: Cristo crucificado con tres cravos, mans abertas, cabeza ladeada, coroa de espiñas, pano á dereita.
Reverso: sen imaxe.

Cruceiro do Castro

Feito en granito.
Plataforma cadrangular de cachotería.
Pedestal cadrangular.
Varal octogonal, comeza e remata en cadrado.
Capitel cadrangular moldurado.
Cruz octogonal con remates florenzados.

Cruceiro de Cazón

Feito en granito, sen plataforma, apoiado no muro dunha vivenda.
Pedestal circular.
Varal octogonal.
Capitel cadrangular moldurado.
Cruz octogonal.

Cruceiro dos Martices

Combina granito e formigón.
Sen plataforma.
Pedestal circular, varal cadrado con chafráns.
Capitel cadrangular.
Cruz de formigón, romboidea con remates resarcelados, bólas e círculo central.

Cruceiro de Peralta

Feito en granito, sobre unha pequena área de céspede xunto á estrada a Peralta.
Sen plataforma.
Pedestal circular.
Varal octogonal.
Capitel troncopiramidal octogonal invertido, remata en cadrado, con volutas e símbolos J+S, mitra, chave e cruz patriarcal en X.
Cruz cadrangular con brazos achafranados.

Cruceiro da Piolla

Feito en granito, sen plataforma.
Pedestal circular.
Varal octogonal, comeza cadrado.
Capitel cadrangular moldurado con caras.
Cruz octogonal.

Anverso: Cristo crucificado con tres cravos, mans abertas, cabeza ladeada á dereita, coroa de espiñas, pano á dereita, INRI.
Reverso: sen imaxes.

San Pedro de Silvarredonda

Cruceiro do Adro

Construído en granito. Carece de plataforma.
Pedestal octogonal, mesa exenta.
Varal cadrado con chafráns.
Capitel cadrangular moldurado.
Cruz cadrangular, brazos con chafráns e remates florenzados con botón central.

Cruceiro de Baneira I

Construído en granito, actualmente roto.
Sen plataforma.
Pedestal semiesférico singular.
Varal octogonal, comeza en cadrado con paramentos recadrados.
Os demais elementos están desaparecidos.

Cruceiro de Baneira II

Construído en granito. Sen plataforma.
Pedestal: pedra sen labrar.
Varal octogonal, comeza cadrado.
Capitel cadrangular moldurado.
Cruz octogonal.

Cruceiro da Paradoa

Feito integramente en formigón.
Sen cruz nin pedestal.
Mesa exenta.
Varal cadrado con chafráns.
Capitel cadrangular moldurado.
Cruz cadrangular.

Anverso: Cristo crucificado con tres cravos, mans pechadas, cabeza inclinada á dereita, coroa de espiñas, pano da pureza á esquerda, INRI.

San Xoán de Borneiro

Cruceiro do Igrexario I

Feito en granito. Plataforma cadrangular con dous graos.
Pedestal cadrangular con chafráns, mesa adosada.
Varal octogonal diminuído, comeza cadrado.
Capitel cilíndrico singular: astrágalo circular liso, volutas, caras de querubíns, follas.
Cruz cadrangular con brazos achafranados, sen imaxes.

Cruceiro do Igrexario II

Feito en granito, plataforma e pedestal enterrados.
Capitel cilíndrico moldurado.
Cruz con brazos achafranados, remates florenzados, flores no centro.

Cruceiro do Igrexario III

Feito en granito, plataforma enterrada.
Pedestal cúbico, varal octogonal que comeza cadrado.
Capitel troncocónico invertido, lembra unha maceta de Buño.
Cruz romboidea, remates florenzados, círculo no centro.

Cruceiro do Briño I

Feito en granito, plataforma enterrada.
Pedestal cadrangular con chafráns.
Capitel cadrangular moldurado.
Cruz octogonal con remates florenzados.

Cruceiro do Briño II

Feito en granito, plataforma enterrada.
Pedestal cadrangular.
Varal octogonal, comeza e remata cadrado.
Capitel cadrangular con molduras.
Cruz octogonal, remates florenzados, figuras xeométricas.

Cruceiro da carballeira do Briño

Un dos cruceiros máis antigos de Galicia.
Pedestal coa inscrición (1899): “Se retocó, trasladó y pintó siendo cura párroco Francisco Lema Martínez…”
Data de construción no pedestal: 1622.
Crucifixo policromado, testemuño do traslado e restauración.

Dombate

Cruceiro da Balsa en Dombate

Feito integramente en granito, con plataforma enterrada.
Pedestal cadrangular con medias canas.
Varal octogonal, comeza e remata en cadrado.
Capitel cadrangular moldurado.
Cruz de sección cadrangular.

Anverso: Cristo crucificado con tres cravos, cabeza inclinada á dereita, mans abertas, coroa de espiñas, pano da pureza anoado á dereita.
Reverso: sen imaxe.

Cruceiro de Dombate

Feito en granito.
Plataforma cadrangular feita de cachotería.
Pedestal cadrangular.
Varal octogonal.
Capitel cadrangular moldurado coa inscrición: BFB.
Cruz cadrangular.

Anverso: representación dun cáliz, unha figura pequena en actitude orante, e paus da cruz unidos por figuras xeométricas.

Fontefría

Cruceiro de Fontefría I

Combinación de granito e formigón.
Plataforma enterrada.
Pedestal cadrangular con medias canas.
Varal octogonal, comeza e remata en cadrado.
Capitel cadrangular moldurado con cuarto bocel e media cana.
Cruz de formigón, forma cadrangular recrucetada.

Cruceiro de Fontefría II

Feito en granito e formigón.
Plataforma enterrada.
Pedestal cadrangular con chafráns.
Varal octogonal, comeza e remata cadrado.
Capitel cadrangular moldurado con cuarto bocel e media cana.
Cruz rectangular, con círculo no centro e pequenos círculos nos brazos.

Vilaseco (San Xoán de Borneiro)

Cruceiro viradoiro de Vilaseco I

Feito en granito. Plataforma e pedestal enterrados.
Varal octogonal, comeza cadrado, remata nun capitel con dúas liñas acanaladas.
Cruz sen imaxes nin decoración, xiratoria.

Cruceiro viradoiro de Vilaseco II

Feito en granito.
Situado no muro dunha vivenda, medio agochado entre loureiros.
A pequena cruz está cementada ao capitel para evitar o roubo.

Cruceiro viradoiro do Roncadoiro (desaparecido)

Descrita por Castelao en As cruces de pedra na Galiza como unha cruz moi antiga e xiradoira, situada na freguesía de Borneiro.
Cruz de cabeza ancha e longa, posiblemente modificada co tempo.
Segundo a tradición popular, a cruz tiña virtudes milagreiras debido ao seu movemento.

Cruceiro de Vilaseco

Feito en granito. Plataforma de un grao cadrangular.
Pedestal cúbico.
Varal circular, comeza cadrado e vai diminuíndo.
Capitel troncocónico invertido con molduras, semellante ao do Igrexario de Borneiro.
Cruz cadrangular con remates florenzados e círculo no centro.

San Xoán do Esto

Cruceiro do Campo da Festa

Feito en granito. Plataforma cadrangular de tres graos.
Pedestal cadrangular con mesa adosada.
Varal octogonal, comeza cadrado.
Capitel cilíndrico, remata cadrado e está moldurado.
Cruz rectangular con brazos de media cana.

Anverso: Cristo crucificado con tres cravos, cabeza ladeada á dereita, mans abertas, coroa de espiñas, pano de pureza atado á dereita. Aos lados, a Virxe e San Xoán.
Reverso: sen imaxe.

Cruceiro de Sampil

Feito en granito, plataforma enterrada.
Pedestal circular.
Varal octogonal.
Capitel cadrangular moldurado con caras.
Cruz octogonal.

Anverso: Cristo crucificado con tres cravos, cabeza erguida, mans abertas, coroa de espiñas, pano sen atar, cartela de INRI.
Reverso: sen imaxe.

Santo Estevo de Anos

Cruceiro de Santo Estevo

Combinación de granito e formigón.
Plataforma cadrangular de dous graos, pedestal cadrangular con chafráns.
Ten mesa adosada para o Sacramento.
Capitel corintio con follas de ápice groso e redondo.
Cruz rectangular.

Anverso: Cristo crucificado con tres cravos, cabeza inclinada á dereita, mans pechadas, coroa de espiñas e pano da pureza anoado por diante.
Reverso: a Virxe con xesto aflixido.

Cruceiro do adro da Eirita

Feito en granito.
Plataforma e pedestal cadrangulares, de dous graos.
Varal cadrado con chafráns.
Capitel piramidal escalonado, único no concello.
Cruz cadrangular con brazos achafranados.

Anverso: Cristo crucificado con tres cravos, cabeza ladeada á dereita, mans abertas, coroa de espiñas, pano anoado á dereita, cartela de INRI.
Reverso: a Virxe orante coas mans en cruz sobre o peito.

Cruceiro da carballeira da Ermida

Feito en granito, con erosión visible.
Plataforma e pedestal cadrangulares con tres graos.
Varal cadrado con chafráns.
Capitel troncopiramidal invertido.
Cruz cadrangular con brazos achafranados, remates florenzados, cabezas de anxos con ás.

Anverso: Cristo crucificado con tres cravos, cabeza inclinada á dereita, mans abertas, coroa de espiñas, pano da pureza á dereita; acompáñano a Virxe e San Xoán, unha figura bica os seus pés.
Reverso: Piedade sobre anxo alado, e sobre ela, o Espírito Santo.

Santo Estevo de Cesullas

Cruceiro do Sacramento

O máis sobresaínte do concello pola súa decoración.
Feito en granito, plataforma cadrangular de tres graos.
Pedestal cadrangular con chafráns, mesa adosada cun relevo de dous anxos e unha custodia.
Varal octogonal con chafráns.
Capitel cadrangular moldurado.
Cruz cadrangular con brazos achafranados, remates en punta de diamante e imaxes nas catro caras.

Anverso: Cristo crucificado con tres cravos, sobre caveira e tibias, mans abertas, cabeza inclinada, pelo trenzado, pano da pureza á dereita, cartela de INRI.
Reverso: a Virxe orando con dedos entrelazados sobre peaña.
Laterais: unha figura feminina rezando co rosario e San Francisco.

Cruceiro da Aspera

Feito en granito e formigón.
Plataforma: pilastra de formigón, pedestal cadrangular.
Varal octogonal, comezo cadrado con paramentos recadrados.
Capitel cadrangular moldurado.
Cruz octogonal con remates florenzados.

Cruceiro de Neaño

Feito en granito.
Sen plataforma nin pedestal, está incrustado no muro dunha propiedade.
Varal octogonal, comeza e remata cadrado.
Capitel cadrangular moldurado.
Cruz cadrangular con bocel, brazos florenzados con botón central.

Outros (Canduas / San Fins)

Cruceiro de Villa Fanny

Feito integramente en granito.
Plataforma cadrangular cun grao, pedestal cadrangular con chafráns.
Varal octogonal, base cadrada.
Capitel troncopiramidal octogonal invertido con volutas nas esquinas.
Cruz cadrangular con chafráns.

Anverso: Cristo crucificado con tres cravos, mans abertas, coroa de espiñas, pano á esquerda, cartela INRI, San Francisco abrazando a cruz.
Reverso: Virxe orante con mans xuntas e coroa.

Cruceiro de San Fins I

Feito en granito, plataforma e pedestal enterrados.
Varal cadrado con chafráns.
Capitel cúbico.
Cruz cadrangular con brazos achafranados.

Anverso: Cristo crucificado con tres cravos, cabeza á dereita, mans pechadas, sen coroa, pano á esquerda; acompáñano a Virxe e San Xoán.
Reverso: Virxe orante con nimbo e mans xuntas.

Cruceiro de San Fins II

Feito en granito, plataforma cadrangular de dous graos, pedestal circular como un muíño.
Varal circular, leñoso con nós, semellante a árbore sen casca.
Capitel cilíndrico, astrágalo circular liso, ábaco de lados rectos, cabezas de anxos con ás.
Cruz circular e leñosa, remates florenzados.

Anverso: Cristo crucificado con tres cravos, cabeza inclinada á dereita, coroa de espiñas, pano da pureza á dereita, enriba del a cara do Pai.
Reverso: Virxe orante con mans entrelazadas e anxos coroándoa desde os brazos da cruz.

Cruceiro de Ternande

Combinación de granito e formigón.
Plataforma e pedestal enterrados.
Varal circular con catro nós superiores.
Capitel cadrangular moldurado.
Cruz circular con figuras xeométricas que unen os paus polo centro.

Torre da Penela

A Torre
Fortaleza que se atopa controlando a fronteira dos dominios de Altamira (Bergantiños) e a Terra de Soneira. Separada da aldea de Riobóo, desde ela pódese albiscar ó lonxe o Pico de Meda (leste) e o Faro de Vimianzo (oeste).
Os Moscoso e os Bermúdez de Castro estableceron unha rede de fortalezas fronteirizas para amparar Bergantiños, situándose A Penela ó sur da comarca.
Na actualidade só se conserva unha torre das tres (ou catro) que debía ter. Dise que había dúas máis: unha cara ó nordeste, onde agora hai un cabazo e unha vivenda familiar cos alicerces de sillería, e outra cara ó noroeste, onde hoxe se ergue outra casa.
A torre que se conserva (sudoeste), de planta cadrada, está ameada, cun arco de medio punto na entrada, tres niveis de xanelas e un escudo moi desfigurado. Usada como graneiro, aínda conserva a escaleira de caracol. Perdeuse un rosetón e consérvase un escudo borroso empotrado no lavadeiro.

A Fonte
Ás costas da torre hai unha fonte cunha pía en forma de sartego. A tradición di que foi unha ofrenda dunha muller que perdeu un fillo ou unha penitencia.
Contan que a “mina da fonte” é un pasadizo subterráneo que chega ata a torre e por onde se recollía auga durante os asedios.

O Cruceiro
Tamén se di que un cruceiro con inscricións, hoxe situado ó inicio dunha pista próxima á torre, estaba antigamente na entrada da fortaleza. Segundo a lenda, quen o traspasase quedaba a salvo dos seus perseguidores.
Unha muller fuxitiva intentou chegar a ese cruceiro, pero foi presa antes e decapitada. Os veciños, compadecidos, lamentaron: “¡Pena dela!”
Segundo a tradición, o nome da fortaleza procede deste feito.

Outros Elementos Patrimoniais

Capitel románico en San Pedro (Cánduas)
Os capiteis románicos da igrexa de San Pedro foron reaproveitados para adornar a entrada dunha finca do lugar.

Fonte de A Ermida (Anós)
As súas augas son consideradas boas para o mal da cabeza e os ósos.

Fonte Santa da Eirita (Anós)
Mandada construír en 1984 por Josefa Fondo Vidal de Iñaño, en honra á Virxe de O Espiño e Nosa Señora de A Eirita.

Fonte do Torno no Carballal (Cesullas)
Conta cunha cruz de pedra, substituta doutra máis antiga, de base circular. O fuste é un antigo pé de cheminea.

Muíño e ponte no Río dos Muíños (Borneiro)
Os seus arcos cubertos de hedra agochan unha pequena fervenza.

Capitel no adro de Cundíns
Na igrexa de San Paio de Cundíns. A portada é do século XVI, o resto do templo e a espadana datan do século XIX. O retablo maior é barroco.

Fonte de San Xoán (Esto)
A lenda di que, por San Xoán, aparece unha cruz gravada na pedra enriba da fonte antes de saír o sol.

Cabazo da Palleira (Nantón)
Considerado o cabazo máis grande de Bergantiños, aínda que en realidade son dous unidos.

Cabazo da Camafreita (Nantón)
Interesante cabazo baixo de pés, con graneira ao seu carón.

Cabazo de Padrín (Nantón)
Cabazo con seis pares de pés, situado nun pequeno val con casas labregas.

Fonte de Santa Margarida (Silvaredonda)
Os devotos deixan panos e moedas na auga como agradecemento por seren curados das verrugas.

Post Views:Entradas 142