Patrimonio

Treixadura

Unha noite no muíño · “San Fins do Castro”

Treixadura Gaiteiros
(Edicións do Cumio, 1999)

Treixadura Gaiteiros presenta esta peza como unha “foliada que se canta na parroquia de Cesullas (Cabana de Bergantiños)”. Ademais, sinalan que a canción “fai referencia á romaría de San Fins do Castro, célebre polo Berro Seco instaurado polo crego Saturnino Cuíñas”.

Na última copla da canción faise tamén unha clara mención á afección musical deste crego folclorista.

? Letra: “San Fins do Castro”

Pensa miña nai que estou
pescando na carballeira;
estou no San Fins do Castro
bailando unha muiñeira.

A miña nai porque puido
fixo unha casa na Illa
para ver ós de Neaño
como pescan a sardiña.

O cura de Corme é xastre,
malpicano é mariñeiro,
o de Pazos, labrador,
e o de Cesullas, gaiteiro.

Santiago · “Muiñeira de Cabana”

(The Chieftains)

Da colaboración entre o prestixioso grupo folk irlandés The Chieftains e a cultura galega, da man do gaiteiro vigués Carlos Núñez, nace esta versión internacional da “Muiñeira de Cabana”.

A peza forma parte do álbum Santiago, un proxecto que une tradicións musicais celtas de Irlanda, Galicia e outras culturas atlánticas, e que contribuíu a difundir a música galega por todo o mundo, levando consigo o nome de Cabana de Bergantiños.

Ruote en Edimburgo · “Muiñeira vella de Borneiro”

(Ruote, 1998)

Na noite do 20 de xullo de 1998, as voces e instrumentos de Pablo Díaz, Olga Kirk, Nives Rabuñal e Mercedes Varela soaron na Tron Tavern Ceilidh House de Edimburgo (Escocia). Daquela actuación gravada en directo naceu o CD Ruote en Edimburgo, no que se inclúe, como terceiro corte, a “Muiñeira vella de Borneiro”.

Esta peza foi aprendida polo grupo Ruote, especializado na recolleita de música tradicional, no ano 1993. Con ela, levaron ás terras escocesas o característico petar da pandeireta co puño pechado, propio da parroquia cabanesa de Borneiro.

A última copla da canción xa fora recollida na década dos anos trinta do século XX polo etnógrafo Xaquín Lorenzo Fernández, durante a súa participación nas escavacións do Castro A Cidá de Borneiro.

? Letra da “Muiñeira vella de Borneiro”

Este bailador no tiene,
este bailador no tiene;
o bailador da ribeira
baila na punta do pé.

Bailade a modo por Dios,
bailade a modo por Dios;
se rompéde-lo sobrado
Dios se apiade de vós.

Eu e maila compañeira
á foliada viñemos;
terémolo que pagar
algún mal, si o fixemos.

Viva Dombate e A Gandra,
Vilaseco e Fontefría;
estas eran as partidas
onde me eu adivertía.

O Himno a San Fins

O Himno a San Fins é outra das grandes achegas do crego Saturnino Cuíñas Lois á tradicional romaría de San Fins do Castro. Foi composto tanto no texto como na música por el mesmo, aínda que os arranxos para banda de música foron realizados polo director José María Álvarez Canto.

O himno interprétase despois do Berro Seco, e conta coa participación dunha banda de música, un coro, e tamén dos propios asistentes á romaría, que o entoan con emoción.

O texto do himno está formado por dúas estrofas do poema San Fins do Castro, escrito por Cuíñas:

Meu santo San Fins do Castro
¿que lle dás ós teus romeiros?
Auga da túa fontiña,
sombra dos teus bidueiros.

Meu santo San Fins do Castro
ten as culleres na fonte
para beber os romeiros
que veñen verte de lonxe.

A melodía deste himno está tan fondamente enraizada no pobo, que os asistentes non só o cantan, senón que tamén o asubían, como se pode escoitar nesta gravación.

Este documento sonoro foi cedido por Radiovoz Bergantiños para esta web.

O Berro Seco

O Berro Seco é unha manifestación singular propia da tradicional romaría de San Fins do Castro, no Concello de Cabana de Bergantiños. Foi creada polo crego Saturnino Cuíñas Lois, quen a introduciu como parte simbólica e ritual do acto.

Algúns investigadores propoñen unha posible orixe celta para este xesto colectivo. Outros consideran que podería tratarse dunha imitación do berro que lanzaban os canteiros de Cotobade —terra natal de Cuíñas— ao ergueren grandes pedras durante o seu traballo.

A presente gravación foi cedida por Radiovoz Bergantiños para esta web. Nela pode escoitarse como o actual crego de Cesullas, Francisco García Lobelos, dirixe desde o palco a interpretación do Berro Seco durante a romaría.

A dinámica é sinxela e moi emotiva: o crego ordena aos romeiros que se collan das mans, se agachen e, ao seu sinal, se ergan lanzando un forte “ouuuu”. Este berro realízase tres veces seguidas, coa participación coral de toda a romaría.

No confín dos verdes castros

(Milladoiro, 1999)

No confín dos verdes castros foi un disco encargado polo Concello de Cabana de Bergantiños ao grupo Milladoiro, como parte dunha campaña de promoción turística do territorio.

O disco véndese acompañado dunha guía de itinerarios co mesmo nome, e foi gravado no ano 1999 nos Estudos Cormorán de Padrón.

O álbum inclúe un total de sete temas, entre os cales destacan catro pezas tradicionais de Cabana de Bergantiños, algunhas delas recollidas polo crego Saturnino Cuíñas Lois:

• “Maneo de Fontenla”
• “Cantos de pandeiro de Cabana e Corcoesto”
• “Muiñeira de Cabana”
• “Rebordelos”

Completan o disco tres composicións orixinais de Milladoiro, inspiradas en distintos espazos do municipio:

• “No confín dos verdes castros”
• “O Santo de Pólvora”
• “Dombate”

A presentación oficial do disco tivo lugar no Teatro Colón da Coruña e na tradicional romaría de San Fins do Castro, no propio concello de Cabana.

Parolada · “Muiñeira de Cabana”

(EDIGAL, 1982)

Este quinteto de música tradicional da cidade de Vigo, Muxicas, recolleu directamente do crego Saturnino Cuíñas Lois a coñecida “Muiñeira de Cabana”, unha das pezas máis representativas da tradición musical do municipio.

A gravación forma parte do disco Parolada (1982), editado por EDIGAL, e constitúe unha das primeiras interpretacións profesionais desta peza, transmitida oralmente durante décadas na zona de Cabana de Bergantiños.

A recuperación da Muiñeira de Cabana por Muxicas contribúe á súa difusión e recoñecemento como patrimonio musical galego, reforzando o labor iniciado por Cuíñas na súa incansable tarefa de recoller e preservar a música popular da comarca.

Milladoiro

O Berro Seco

(Milladoiro, 1980)

“O Berro Seco” é o segundo disco do grupo folk Milladoiro. Está inspirado na manifestación cultural homónima que o crego Saturnino Cuíñas introduciu na tradicional romaría de San Fins do Castro, en Cabana de Bergantiños.

Esta expresión de carácter simbólico e ritual non só dá título ao álbum, senón que tamén abre o disco como primeira peza musical.

Luar na Lubre

O son do ar

(EDIGAL, 1988)

Este disco do grupo folk coruñés Luar na Lubre non inclúe ningunha canción procedente directamente das terras de Cabana de Bergantiños. Non obstante, a súa portada, obra do ilustrador Gabriel Domínguez (BIEL), representa unha escena druídica nunha carballeira, baixo un claro luar, xusto ao pé do dolmen de Dombate.

Ademais, o gaiteiro cabanés Ricardo Santos, compoñente do coro Cántigas da Terra, colaborou como asesor musical do grupo neste traballo.

Beira Atlántica

“Muiñeira de Cabana”

Luar na Lubre – Sons Galicia, 1990

No seu disco Beira Atlántica, co que Luar na Lubre pretendía afianzar a irmandade e a relación entre os pobos celtas, inclúese a coñecida “Muiñeira de Cabana” como terceiro corte do álbum.

Sobre esta peza cabanesa, o grupo comenta:

“Desta peza pouco máis se pode dicir do que xa se leva dito dela, simplemente agradecerlle a D. Saturnino Cuíñas Lois (gran mestre) o tela recollido. Para el vai dedicada especialmente.”